گفت‌وگو با معاون اجتماعی دانشگاه علوم پزشکی سبزوار درباره اجتماعی شدن سلامت

گفت‌وگو با معاون اجتماعی دانشگاه علوم پزشکی سبزوار درباره اجتماعی شدن سلامت

رویکرد دستوری دیگر کارساز نیست

 

 

با دکتر سعید مهران‌پور، معاون اجتماعی دانشگاه علوم پزشکی سبزوار درباره تغییر نگرش در موضوع سلامت و ضرورت‌های اجتماعی شدن این موضوع سخن گفته‌ایم. مهران‌پور علاوه بر تعریف اجتماعی شدن سلامت، از چرایی و چگونگی پیاده‌سازی آن در جامعه نیز سخن گفته که در ادامه می‌خوانید.

 

برگزاری همایشی با موضوع اجتماعی شدن سلامت برای دانشگاه‌ها با چه اهدافی صورت گرفته است؟

برای این‌که بتوانیم نگرش افراد را نسبت به برخی از موضوعات تغییر دهیم، باید به دو نکته توجه کنیم. مورد اول آموزش افراد است و  موضوع دوم بازدیدهای دوره‌ای از مراکزی است که توانسته‌اند در آن موضوع موفقیتی داشته باشند. این بازدیدها توانایی انجام چنین کارهایی را برای افراد ملموس می‌کند. با توجه به این‌که اجتماعی شدن سلامت، بحث تازه‌ای است که دو یا سه سال بیش‌تر از عمرآن نمی‌گذرد، باید با استفاده از کارگاه‌ها، همایش‌ها و جلسات مختلف اطلاعات دوستان‌مان را افزایش دهیم.

 

اساسا تعریف اجتماعی شدن سلامت چیست؟   

اجتماعی شدن سلامت یعنی تغییر سبک زندگی، کنترل بیماری‌های غیرواگیر – که امروز شاهد رشد بیش از پیش آن هستیم- کاهش نیاز به تخت‌های بیمارستان، ایجاد عدالت نسبی در سلامت، واگذار کردن کارهای مردم به خود آن‌ها و… اگر ما بتوانیم چنین آموزش‌هایی ارایه دهیم تا سطح سواد مردم بالا بیاید، کم‌تر نیاز پیدا خواهند کرد تا به مراکز درمانی مراجعه کنند. اگر بخواهم این بحث را به‌صورت خلاصه مطرح کنم باید بگویم اجتماعی شدن سلامت به شعار معروف «سلامت برای همه، همه برای سلامت» بازمی‌گردد.

 

و چرا باید سلامت را اجتماعی کرد؟

در دنیای امروز از بالا به پایین صحبت کردن دیگر جواب نمی‌دهد. به‌عنوان مثال این‌که با یک نگاه مدیریتی و از بالا به افراد بگوییم سبک زندگی‌تان را تغییر دهید، نمک و شکر نخورید، فعالیت‌های خود را بیش‌تر کنید، معاینات خودمراقبتی انجام دهید و… معمولا دیگر کارساز نیست. این دیدگاه باید تغییر کند و رویکردها از پایین به بالا تعریف شود. مردم همواره به دنبال چیزی می‌روند که به آن نیاز دارند، نه آن چیزی که ما به آن‌ها می‌گوییم. معمولا اگر از مردم بخواهیم لیستی از اولویت‌های خود در حوزه اجتماعی را مطرح کنند، به مسایلی مانند نامناسب بودن آسفالت خیابان‌ها، نبود فضای سبز، نبود مراکز آموزشی، تبدیل برخی مکان‌‌ها به جاهایی برای جمع‌آوری زباله و… اشاره می‌کنند. مسایلی که اگر نگاهی دوباره به آن داشته باشیم متوجه می‌شویم که در ظاهر ربطی به حوزه سلامت ندارد. اما وقتی به عمق مساله توجه می‌کنیم، می‌بینیم که همه این مباحث به‌نوعی به حوزه سلامت باز ‌می‌گردد. بنابراین باید حالت‌های دستوری در برخورد با مردم کنار گذاشته شود و اجازه دهیم خود آن‌ها برای خودشان تصمیم بگیرند. متاسفانه منابع ما محدود است. چه اندازه می‌توانیم تخت بیمارستانی بسازیم؟ وزیر بهداشت می‌گفتند ۳۹ سال طول می‌کشد تا بتوانیم بیمارستان‌هایی را که در حال حاضر ساخته شده، تکمیل کنیم. اگر قرار بر صرف چنین زمانی باشد، پس از ۴ دهه بیمارستان‌های امروزی مستهلک می‌شود. عملا همیشه با کمبود تخت روبه‌رو هستیم، تازه به شرطی که منابع تزریق شود. اگر همه چیز مثل حالا پیش برود، این عدد قطعا بیش از ۳۹ سال خواهد شد. چون منابع ما محدود است. پس مجبوریم که سلامت را اجتماعی کنیم. این بحث مساله‌ای مهم برای سلامت خانواده‌ها است. برای این‌که وقتی بیمار به بیمارستان مراجعه می‌کند، درخواست‌های بی‌جا نداشته باشد و هزینه‌‌هایی برای دولت و جامعه به وجود نیاورد.

 

در بحث اجتماعی شدن سلامت از چه راهکارهایی می‌توان استفاده کرد و وظیفه دستگاه‌های مختلف چیست؟

وزارت بهداشت به‌تنهایی نمی‌تواند سلامت را اجتماعی کند. زیرا خیلی از مولفه‌های اجتماعی که در سلامت موثر هستند اصلا در حوزه وزارت بهداشت تعریف نمی‌شوند؛ مانند بحث ترافیک، آسیب‌های اجتماعی و خیلی از مسایل دیگر. بنابراین باید همه دستگاه‌ها را برای اجتماعی شدن سلامت موظف کنیم. همه دستگاه‌های دولتی باید دفتر فعال سلامت داشته باشند. این دفتر باید پی‌گیر امور سلامت پرسنل، خانواده پرسنل، ارباب رجوع و حتی محیط کار از نظر ارگونومی، وسایل و مواد شیمیایی و… باشد. آموزش‌ها باید به‌صورت مدون در این زمینه انجام شود. از سوی دیگر دستگاه‌های غیردولتی مانند اصناف، سازمان‌های مردم‌نهاد و… را هم باید در این زمینه درگیر کرد و موظف باشند درباره کارهایی که در حوزه سلامت انجام داده‌اند، گزارش دهند. حتی صداوسیما، جامعه هنری و… باید در این زمینه درگیر شوند. یکی از بندهای سیاست‌های ابلاغی مقام معظم رهبری در حوزه سلامت، بحث پیوست سلامت برای صنایع بود. هر طرحی که در بحث صنعت ارایه می‌شود، باید یک طرح پیوست سلامت نیز به همراه داشته باشد. از سوی دیگر برای ساخت آثار هنری نیز باید یک پیوست سلامت ارایه شود. مثلا شما می‌بینید در سریال «شهرزاد» شهاب حسینی- به‌عنوان یک الگو برای بخشی از جامعه – با چه ولعی سیگار می‌کشد! به نظر من هر چیزی که در جامعه ما تولید می‌شود باید یک پیوست سلامت داشته باشد و در نهایت برای این‌که بتوانیم وظیفه اجتماعی شدن سلامت را انجام دهیم باید بتوانیم توده مردم را درگیر کنیم تا سواد سلامت آن‌ها را بالا ببریم.

 

نقش دانشگاه‌ها در این بحث چیست؟

دانشگاه‌ها به دلیل نقش فعالی که در دو بعد حوزه سلامت یعنی آموزش و درمان دارند، تاثیرگذاری زیادی روی مردم دارند. ما باید از این پتانسیل استفاده کنیم تا کارهای‌مان با یک پایه علمی انجام شود.