محوری شدن سلامت در گفت‌وگوهای اجتماعی در گفت‌وگو با نسترن کشاورز محمدی عضو هیات‌علمی دانشگاه علوم‌پزشکی شهید بهشتی

محوری شدن سلامت در گفت‌وگوهای اجتماعی در گفت‌وگو با نسترن کشاورز محمدی عضو هیات‌علمی دانشگاه علوم‌پزشکی شهید بهشتی

آزاده کاظمی: ساختار وزارت بهداشت به‌تازگی معاونت اجتماعی را نیز وارد چارت اداری‌اش کرده است، بنابراین بهداشت و اجتماع در این معاونت با یکدیگر گره می‌خورند و نشان می‌دهد که فعالیت‌های اجتماعی می‌تواند بر روند سلامتی افراد موثر باشد. همان‌طور که دبیر علمی جشنواره مولفه‌های اجتماعی موثر بر سلامت می‌گوید بخش اعظمی از مساله بهداشت به جامعه باز می‌گردد و بنابراین باید جایی متولی این مساله باشد. اداره‌کل مولفه‌های اجتماعی موثر بر سلامت که خود مفهومی تازه در نظام سلامت نیز به شمار می‌رود یکی از سه اداره‌کلی است که در معاونت اجتماعی تشکیل شد. این اداره‌کل در ابتدا توانش را گذاشته تا بتواند این مساله‌ را در جامعه نهادینه کند بنابراین یکی از فعالیت‌های عمده این روزهای این اداره‌کل برگزاری مجمع ملی سلامت و جشنواره‌ای با نام جشنواره مولفه‌های اجتماعی موثر بر سلامت است. دکتر نسترن کشاورز‌محمدی، دبیر علمی جشنواره مولفه‌های اجتماعی موثر بر سلامت از تاثیر شکل‌گیری معاونت اجتماعی و مسوولیت‌پذیری و پاسخ‌گویی اجتماعی و تاثیرات آن در جامعه می‌گوید و برنامه‌های معاونت اجتماعی را در این راه تشریح می‌کند.
 
فلسفه و تاثیر شکل‌گیری معاونت اجتماعی در وزارت بهداشت چیست؟
شکل‌گیری معاونت اجتماعی در وزارت بهداشت ایران نشان‌دهنده و تبلور درک جدید و جامع‌تر از سلامت و عوامل موثر بر سلامت در ایران است که در راستای تحول و تکامل درک جمعی بین‌المللی از سلامت شکل گرفته است. وقتی شواهد جهانی حاکی از آن است که حدود دو‌سوم عوامل موثر بر سلامت، عوامل غیرفردی و عمدتا خارج از کنترل فردی یا مداخلات صرف پزشکی است پس باید به نقش عوامل اجتماعی سلامت و مداخلات اجتماعی توجه بسیاری مبذول داشت. معاونت اجتماعی می‌تواند بستر مناسبی برای هدایت این تغییر نگاه به سلامت هم در داخل نظام سلامت و هم در سطح دولت و نیز جامعه فراهم کند.
یکی از مباحثی که در این زمینه مطرح می‌شود مساله مسوولیت‌پذیری اجتماعی در زمینه سلامت است، این مقوله چگونه قابل طرح است و چه کمکی به مقوله سلامت در جامعه می‌کند؟
مجمع ملی سلامت به واسطه ساختار خاص خود که ترکیبی از مردم و نیز مسولیت اجرایی و قانون‌گذاران است، بستر مناسبی برای آموزش، فرهنگ‌سازی، مطالبه‌گری، و حمایت از نهادینه شدن مسوولیت‌پذیری و پاسخ‌گویی اجتماعی برای سلامت در همه سازمان‌های دولتی و غیردولتی و مردم‌نهاد در همه بخش‌های توسعه کشور فراهم می‌کنددر درک معاصر به سلامت که با نگاه و رویکرد اجتماعی است سلامت افراد و جامعه ماحصل نقش و عملکرد بخش‌های مختلف جامعه به‌خصوص کشاورزی، صنعت، مسکن، حمل‌ونقل و رسانه و قانون‌گذاری است. لذا نه تنها بخش سلامت بلکه بخش‌هایی که مواد غذایی را تامین می‌کنند، محصولات تامین می‌کنند، با تبلیغات بر سبک زندگی افراد اثر می‌گذارند، قوانین وضع می‌کنند، مسکن و حمل‌ونقل را تامین می‌کنند و نهایتا در ابعاد مختلف زندگی افراد نقش دارند، بنابراین می‌توانند هم به سلامت مردم کمک کنند و هم خود تهدیدی بر سلامت مردم باشند. لذا اگر بخش‌های خارج از سلامت مسوولیت خود در قبال سلامت مردم را ایفا نکنند و پاسخگوی خسارت‌های احتمالی ایجاد شده ناشی از چگونگی عملکردشان نباشند تامین سلامت کامل مردم فقط با مداخلات پزشکی یا آموزشی غیرممکن و بسیار پرهزینه خواهد بود. لذا تک‌تک آحاد جامعه در برابر سلامت خود و دیگران مسوولند چون اثرگذار هستند.
در این میان از پاسخ‌گویی اجتماعی سلامت نیز سخن به میان می‌آید، ضرورت پاسخ‌گویی در این زمینه چیست و چه راه‌کارهایی می‌توان ارائه داد که این پاسخ‌گویی به‌وجود بیاید و به یک فرهنگ مدیریتی تبدیل شود؟
پاسخ‌گویی در برابر سلامت باید جزیی از فرهنگ مدیریتی سازمان‌ها و نیز جزیی از مطالبات مردمی از مدیران باشد. پاسخگو بودن در برابر سلامت بدین معنا است که سازمان‌ها باید تبعات ناخواسته قوانین، محصولات، خدمات، تبلیغات، عملکرد و حتی عمل نکردن خود بر سلامت را بررسی کننند، حتی پیش‌بینی کنند و سپس اقدامات لازم به‌منظور پیش‌گیری از این تبعات ناخواسته را انجام دهند. در مواردی هم که موفق به پیش‌گیری از ایجاد تاثیر منفی بر سلامت کارکنان، خانواده آن‌ها، مشتریان، اجتماع اطراف سازمان، جامعه یا محیط‌زیست نمی‌شوند نسبت به جبران یا کاهش ابعاد آن اقدام کنند.
*در این زمینه چه اقداماتی موثر است و باید چه راه‌هایی برای آن پیش‌بینی کرد؟
آموزش و تشویق برای فرهنگ‌سازی مسوولیت‌پذیری و پاسخ‌گویی اجتماعی سازمان برای سلامت اولین  قدم است. گرچه سازمان‌های بسیاری داوطلبانه به ایفای نقش خود در این زمینه می‌پردازند اما آموزش باعث جهت‌دار شدن و موثرتر شدن اقدامات می‌شود و تشویق باعث تداوم اقدامات و نیز افزایش تعداد سازمان‌هایی می‌شود که خود را موظف به مسوولیت‌پذیری و پاسخ‌گویی برای سلامت می‌دانند. اما وضع قوانین و مقررات برای الزامآوری مسوولیت‌پذیری و پاسخ‌گویی برای سلامت قدم بعدی است که ضامن پایداری و موفقیت در اقدام مناسب در همه سازمان‌ها خواهد بود. همچنین افزایش آگاهی مردم و افزایش مطالبه مردمی در این زمینه هم نقش بسیار مهمی در تدوین مقررات و اجرای آن‌ها خوهد داشت.
مجمع ملی سلامت در زمینه مسوولیت‌پذیری و پاسخ‌گویی اجتماعی سلامت چه برنامه‌ها و راه‌کارهایی ارائه می‌دهد و چه کمکی به این زمینه‌ها می‌کند؟
مجمع ملی سلامت به واسطه ساختار خاص خود که ترکیبی از مردم و نیز مسولیت اجرایی و قانون‌گذاران است، بستر مناسبی برای آموزش، فرهنگ‌سازی، مطالبه‌گری، و حمایت از نهادینه شدن مسوولیت‌پذیری و پاسخ‌گویی اجتماعی برای سلامت در همه سازمان‌های دولتی و غیردولتی و مردم‌نهاد در همه بخش‌های توسعه کشور فراهم می‌کند. همچنین مجمع ملی سلامت می‌تواند فرصت‌های ارزشمندی برای به اشتراک گذاشتن ایده‌های افراد و گروه‌های مختلف اجتماع و سازمان‌ها برای تقویت هر چه بیش‌تر مسوولیت‌پذیری اجتماعی و پاسخ‌گویی برای سلامت فراهم کند. محوری شدن سلامت در گفت‌وگوهای اجتماعی، مطالبات فردی و صنفی و سازمانی راه را برای جلب منابع، وضع قوانین و انجام اقدامات فراهم کرده و ارتقای سلامت افراد و جامعه را تضمین خواهد کرد.