جایگاه سلامت اجتماعی

دکتر سید محمدهادی ایازی

معاون اجتماعی وزیر بهداشت

 

جامعه سالم، جامعه‌ای است که حقوق شهروندی و سایر پیمان‌های بین‌‌المللی مرتبط با حقوق انسان‌‌ها در آن رعایت شود، همگان به خدمات سلامت و بیمه دست‌رسی داشته باشند، بیماری‌‌ها کنترل شده باشند، آمار طلاق در آن کم باشد، امنیت (در همه جوانب آن) محسوس باشد‏، توزیع درآمدها عادلانه باشد و بیکاری وجود نداشته باشد‏، سطح مشارکت اجتماعی (تعداد و کیفیت نهادهای مدنی و تشکل‌های غیردولتی و امور داوطلبی) در آن بالا باشد و از آن به نحو احسن بهره برده شود‏، تبعیض (انواع و سطوح گوناگون آن) وجود نداشته باشد و در یک کلام کلیه افراد از زندگی خود احساس رضایت داشته باشند.

با این نگاه، فرآیند انتخابات زمانی منافع ملی و سلامت اجتماعی را تامین خواهد کرد که از دو منظر روان‌شناختی و جامعه‌شناختی از یک سو و نحوه حرکت و اقدامات نخبگان و سیاست‌مداران از سوی دیگر‏، از سامان صحیحی برخوردار باشد و مردم بتوانند از گفتمانی که نخبگان علمی و سیاسی طرح می‌کنند، دریافت و برداشتی روشن و درست از چشم‌انداز و آینده کشور و زندگی خود داشته باشند‎، چشم‌اندازی که مبتنی بر آگاهی از مواضع رقبای انتخاباتی، استراتژی آنان و مطلوبیت‌های نسبی یک رفتار عقلایی بر اساس تامین حداکثری منافع ملی و نیازهای پیش‌گفته باشد.

در کشورهای توسعه‌یافته دنیا، کاندیداهای ریاست جمهوری یکی از سه اولویت نخست برنامه‌های خود را بحث سلامت مردم مطرح می‌کنند چرا که بر این باورند که تضمین سلامت مردم کشورشان، گامی است به سوی توسعه آن‌ها. حوزه سلامت یکی از فصول مهم اجتماعی و موثر در حوزه شهروندی به شمار می‌رود و جزو بحث‌های مهم و تاثیرگذار در پیش‌رفت و تعالی کشورها محسوب می‌شود.

بی‌تردید در یک رقابت انتخاباتی، پیروزی زمانی به دست می‌آید که ابتدا مردم از سوی نامزدها و سیاست‌مداران متقاعد شده باشند که اولا برنامه دارد، ثانیا برنامه‌‌اش چقدر به نفع مردم و کشور است و ثالثا به برنامه‌ای که وعده می‌دهد وفادار خواهد ماند.

به طور مثال یکی از اولویت‌های اجتماعی که باید مدنظر کاندیداهای ریاست جمهوری قرار گیرد، مساله اعتیاد است. بنابر آمار ستاد مبارزه با مواد مخدر، در حال حاضر یک میلیون و ۳۵۰ هزار نفر درگیر اعتیاد هستند که زندگی نزدیک به ۶میلیون ایرانی را تحت تاثیر خود قرار می‌‌دهند. پیش‌گیری، مقابله با ورود مواد مخدر، درمان، توانمندسازی معتادان و خانواده‌های آنان و ایجاد اشتغال برای آن‌ها از جمله مواردی است که می‌تواند در بهبود این وضعیت موثر واقع شود.

امروز نزدیک به ۱۱میلیون حاشیه‌نشین در اطراف شهرهای بزرگ کشور ساکن هستند که باید بحث نوسازی و بازسازی اماکن مسکونی و اجرای طرح‌های شهری در این مناطق دنبال شود. هم‌چنین آمارها نشان می‌دهد که از هر چهار ازدواج یکی منجر به متارکه می‌‌شود و صدمات بسیار زیادی را ایجاد می‌کند. برای کاهش این آمار باید مساله ازدواج را تسهیل کرد و اقداماتی را انجام داد که منجر به تحکیم بنیان خانواده شود.

از سوی دیگر، آمار ۲۳.۶ درصدی اختلالات روانی در جمعیت ۱۵ تا ۶۴ ساله کشور، ضرورت توجه به افزایش نشاط اجتماعی را دوچندان می‌کند، به طوری که با ایجاد نشاط در سطح جامعه می‌‌توان از این اختلالات و افسردگی پیش‌گیری کرد. باید کاری کنیم که مردم شاد باشند و رفتار ما موجب تکدر خاطر آن‌ها نشود.

بهبود وضعیت اشتغال، وضعیت اجتماعی و برطرف کردن دغدغه‌های اداره زندگی، جزو اقدامات بنیادینی است که باید از سوی دولت انجام شود. اقداماتی مانند برنامه‌‌های فرهنگی مناسب، توجه به برنامه‌های صدا و سیما، شادی و نشاط و فراهم کردن زمینه حضور مردم در اماکن مختلف فرهنگی و هنری و … نیز در این مورد موثر است. به نظر می‌رسد اقدامات خوبی صورت گرفته، ولی هنوز کارهای جدی‌تری لازم است که در این حوزه انجام شود.

از نگاهی دیگر، اشتغال از جمله موضوعات بسیار مهم است؛ به همین دلیل دولت آتی باید زمینه اشتغال جوانان را فراهم کند. هم‌چنین نزدیک ۶۰ درصد ظرفیت دانشگاه‌ها به زنان اختصاص پیدا کرده است و ما با پدیده زنان تحصیل‌کرده روبه‌رو هستیم که باید زمینه اشتغال و حضور موثر ایشان در جامعه فراهم شود.

توجه و تقویت تشکل‌های غیردولتی از دیگر مواردی است که دولت آینده باید به آن اهتمام جدی داشته باشد و بحث مشارکت اجتماعی را جدی تلقی کند.

واگذاری کارهای غیرحاکمیتی به سازمان‌های مردم‌نهاد و حمایت از آن‌ها در راستای حضور در مجامع بین‌‌المللی نیز به رشد آن‌ها کمک می‌کند. در عین حال بیش‌تر از بحث‌های مالی، حمایت‌های معنوی می‌تواند به ارتقای فعالیت این تشکل‌ها کمک کند.

موضوع سلامت در دولت‌های قبل از دولت یازدهم در کشور از اولویت پایینی برخوردار بوده است و نقش اندک و کم‌رنگی در رای‌آوری نامزدهای انتخاباتی داشت. اشتباهی که ضربه‌های جبران‌ناپذیری را به مردم و کشور وارد کرد چرا که سلامت بعد از امنیت که دومین مولفه مهم در اداره کشور محسوب می‌شود، نادیده گرفته شده بود.

علاوه بر این موضوع، سالمندتر شدن جمعیت کشور نیز بحثی بسیار مهم است و کشور باید از نظر زیرساختی و بضاعت مالی، در آینده با این تغییرات هم‌خوانی داشته باشد.

در این راستا شناسایی عوامل خطر، کاهش آن‌ها در جهت اصلاح الگوی زندگی ایرانی و کاهش بار بیماری‌های غیرواگیر، شناسایی عوامل اجتماعی موثر بر سلامت، پیچیده‌تر شدن بیماری‌های قلبی و عروقی، حوادث ترافیکی و سرطان‌ها و در مجموع سیمای نوین برخی از بیماری‌ها از جمله مواردی است که کشور در آینده با آن روبه‌رو خواهد بود و لازم است توجه به آن‌ها، جزو برنامه‌های کاندیداها قرار گیرد.

به طور کلی روی‌کرد سلامت جامعه‌محور، مجموعه اقداماتی را شامل می‌شود تا جوامع را به تعادل برساند. بهتر و شاید ضروری است که در انتخابات ریاست جمهوری، نامزدهای انتخاباتی به این سوال کلیدی پاسخ صریح و روشنی بدهند که موضوع سلامت اجتماعی مردم چه جایگاهی در برنامه‌های آن‌ها دارد؟ پاسخ به این سوال، باید در برنامه‌های نامزدها در انتخابات ریاست جمهوری دوازدهم نقش کلیدی و تعیین‌کننده داشته باشد.