اطلس بیماری‌ها بازوی برنامه‌ریزان سلامت در گفت‌وگو با معاون آموزشی وزارت بهداشت به بهانه رونمایی از کتاب در مجمع ملی سلامت

اطلس بیماری‌ها بازوی برنامه‌ریزان سلامت در گفت‌وگو با معاون آموزشی وزارت بهداشت به بهانه رونمایی از کتاب در مجمع ملی سلامت

فاطمه رجبی: خیلی از مشکلات مربوط به سلامتی به نوعی با جغرافیا گره خورده‌اند. خیلی از آن‌ها مستقیما تحت‌تاثیر عوامل جغرافیایی مانند آب و هوا و تغذیه افراد هستند و بسیاری دیگر به خاطر سبک زندگی دسته‌ای از مردم که در جغرافیایی مشخص ساکن هستند بروز می‌کنند. هریک از این مشکلات هم راه‌حلی خاص می‌طلبد. بنابراین امکانات جغرافیایی خاصی هم برای مردم نقاط جغرافیایی مختلف بیش‌تر احساس می‌شود. همچنین اگر متولیان سلامت بخواهند برای پیش‌گیری از توسعه مشکلات سلامتی دست به اقدامی بزنند، داشتن علم دقیق به وضعیت جغرافیایی بیماری‌ها کمک بسیاری خواهد کرد. همه این‌ها نشان می‌دهد که تدوین اطلس جغرافیایی بیماری‌ها که حاصل آمایش سرزمینی است و چند وقت پیش معاون آموزشی وزیر بهداشت خبرش را منتشر کرد، چه‌قدر می‌تواند اهمیت داشته باشد. محمدباقر لاریجانی درباره جزییات تدوین و اهمیت این اطلس توضیحات بیش‌تری داده است.
شما قبلا خبر از تدوین اطلس جامع بیماری‌ها داده بودید. در حال حاضر این اقدام در چه مرحله‌ای است؟
دوره نخست اطلس بار بیماری‌ها شامل ۳۱ جلد کتاب در سطح استانی و ۱ جلد در سطح ملی به چاپ رسیده است که در آن میزان‌های مرگ‌ومیر، امید زندگی و علل اختصاصی مرگ آورده شده است؛ این آمار به تفکیک دو جنس، ۱۹ گروه سنی، ۱۶۵ علت مرگ و ۳۱ استان از سال ۱۹۹۰ تا ۲۰۱۵ محاسبه شده است.
اساسا چرا تدوین اطلس بیماری‌ها اهمیت دارد؟
با احتساب جمعیت ۸۰ میلیون نفری ایران، طی هر سال ۱۹.۷ میلیون سال را به خاطر مرگ از دست می‌دهیم؛ معنای این سخن آن است که یک چهارم جمعیت ما اصلاً زندگی نمی‌کنند. به بیان ساده‌تر این ۸۰ میلیون نفر باید در طول یک سال، ۸۰ میلیون سال زندگی کنند اما ۱۹.۷ میلیون سال را از دست می‌دهیم آن هم به علت مرگ. مهم‌ترین عامل این مرگ‌ها هم به ترتیب، سکته قلبی، سوانح و حوادث و سکته مغزی است که بیش‌ترین بار بیماری‌ها را به مردم، جامعه و نظام سلامت تحمیل می‌کنند. در اختیار داشتن این اطلس، به سیاست‌گذاران ملی و استانی این توان و امکان را می‌دهد که برنامه‌ریزی‌های مبتنی بر اولویت انجام داده و توزیع منابع را بر اساس شواهد علمی مدون انجام دهند. متاسفانه در گذشته به دلیل نبود پیمایش سرزمینی نحوه توزیع منابع و نیروی انسانی عادلانه نبود اما با کمک چنین اطلس‌هایی می‌توان این ماجرا را مدیریت کرد.
این اطلس بیش‌تر مربوط به بیماری‌های واگیر است یا بیماری‌های غیرواگیر؟
تمامی علل مرگ اعم از واگیر و غیرواگیر و حوادث، در این اطلس مد نظر قرار گرفته است.
آیا این اطلس در اختیار مردم قرار می‌گیرد و برای استفاده آن‌ها تدوین می‌شود یا جامعه هدف آن جامعه پزشکی است؟
اطلس بار بیماری‌ها، به‌عنوان اولین گزارش جامع در این زمینه، گام نوینی در مطالعات اپیدمیولوژیک کشور است که امیدواریم با همکاری سیاست‌گذاران ارشد کشور مانند سازمان برنامه و بودجه، حوزه سیاست‌گذاری وزارت بهداشت،‌ درمان و آموزش پزشکی، وزارت رفاه، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، کمیسیون بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مجلس، فرهنگستان علوم‌پزشکی، معاونت علمی و فن‌آوری ریاست جمهوری و پژوهش‌گران برجسته کشور در دانشگاه‌های علوم‌پزشکی و دانشگاه‌های علوم، به یک مطالعه سالیانه که قابلیت روزآمد شدن داشته باشد؛ تبدیل شود و با ایجاد پایگاه داده تعریف شده، امکان دسترسی روزانه برای تمامی افراد ذی‌صلاح را فراهم کند تا هدف اصلی ارتقای سلامت مردم محقق شود.
در حال حاضر نمونه‌های خارجی این اطلس به‌صورت نرم‌افزارهای موبایلی یا کتاب‌های مختلف در دسترس پزشکان قرار دارد، اطلسی که وزارت بهداشت تهیه کرده چه تفاوتی با آن‌ها دارد؟
نمونه‌های مد نظر شما در سطوح ملی تهیه شده‌اند و اطلاعات استان‌ها را منعکس نمی‌کنند. درحالی‌که الگوی بیماری‌ها در استان‌های مختلف، متفاوت است. واقعیت این است که ما در برخی استان‌ها هنوز شاهد بار قابل ملاحظه بیماری‌های واگیر هستیم. مثل استان سیستان و بلوچستان که سل و عفونت‌های تنفسی حاد و اسهال کودکان، مهم‌ترین عوامل مرگ‌ومیر کودکان را تشکیل می‌دهند البته این بدان معنا نیست که در سیستان و بلوچستان بیماری غیرواگیر نداریم اما بار بیماری‌های واگیر در این استان چندین برابر متوسط کشوری است. بنابراین برخی استان‌ها درگیر مشکل بار دوگانه‌ هستند؛ هم بار بیماری‌های واگیرشان زیاد است و هم بار بیماری‌های غیرواگیر در حال افزایش است. بدین ترتیب توجه به الگوی بیماری‌ها و علل مرگ به تفکیک استان بسیار حائز اهمیت است و در این اطلس مورد توجه قرار گرفته است.
 چه نهادهایی در تدوین این اطلس به وزارت بهداشت کمک کرده‌اند و حضور هریک از آن‌ها از چه حیث اهمیت داشته است؟
سازمان‏‌ها، ارگان‌‏ها و مراکز متعددی در این طرح همکاری داشته‌اند که علاوه بر تامین بودجه و حمایت‌های جانبی در تامین داده‏های مورد نیاز مطالعه نیز همکاری داشته‏اند. دانشگاه‌های علوم‌پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی کشور، پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علوم‌پزشکی تهران و مراکز تحقیقاتی وابسته آن، پژوهشکده‌ها و برخی مراکز تحقیقاتی دانشگاه‌های علوم‌پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی کشور، سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور، سازمان بیمه سلامت ایران، سازمان تامین اجتماعی، سازمان انتقال خون ایران،  مرکز آمار ایران و سازمان‌های همکار دیگر و همچنین برخی از دانشگاه‌های مطرح بین‌المللی همکاری علمی و اجرایی قابل توجهی در این راستا داشته‌اند.